Ja, op elke leeftijd en met helemaal nul muzikale achtergrond kan je nog starten met de ukulele, en dat maakt het instrument ook zo leuk. De basis ervan heb je veel sneller onder de knie dan je denkt, en omdat mensen eigenlijk diep van binnen allemaal muzikale aanleg hebben, is de ukulele een ideaal instrument om die muzikaliteit mee aan te boren en te ontwikkelen.

Het is wél belangrijk dat je goed wordt begeleid op die reis, zeker als je start met weinig achtergrond. Als je zonder begeleiding gaat beginnen met een instrument gebeurt het vaak dat je jezelf per ongeluk verkeerde gewoontes en technieken aanleert. Muziek maken en liedjes spelen bestaat uit heel veel verschillende elementen en om het succesvol te doen moet je al die elementen gelijkmatig onder de knie krijgen - vaak heb je al iets op zak, maar iets anders nog nodig. In mijn lespraktijk noem ik dat verschillende muzikale windrichtingen; sommige leerlingen komen binnen met een heel sterk ritmegevoel, anderen met een focus op emotie en expressie, sommigen met veel gevoel voor harmonie of melodie. Je hebt eigenlijk altijd wel al iets op zak wat dat betreft, en het is dan de taak voor mij als docent om te kijken welke elementen nog verder moeten worden ontwikkeld om het plaatje compleet te maken, en je de tools bieden om dat op een gezonde manier te doen.

In mijn online ukulele cursus Spelen én Zingen heb ik de stof zó opgebouwd dat je bij nul kan beginnen en spelenderwijs je muzikaliteit verdiept op al die vlakken - en stap voor stap, zodat het steeds leuk en haalbaar blijft. Het maakt niet uit of je nog nooit hebt gezongen of nog nooit eerder iets hebt gespeeld, het maakt niet uit hoe oud je bent. Zolang je je fysiek goed genoeg voelt om je vingers en armen vrij te kunnen bewegen kan je je ritmegevoel verdiepen, je melodie ontwikkelen, en zo leren spelen dat je erbij kan zingen.

Noten lezen hoef je trouwens niet te kunnen - dat leg ik uit bij de volgende vraag.

Je hoeft géén noten te kunnen lezen, en je kan geweldig ukulele gaan spelen zonder traditionele muzieknotatie (noten) te gebruiken. De bladmuziek die dezer dagen gebruikelijker is voor ukulele en gitaar wordt meestal anders ingestoken - veel intuitiever: zonder notenbalken, alleen met akkoordsymbolen die je heel snel onder de knie zal krijgen.

Ik maak de bladmuziek voor mijn cursussen en tutorials zelf zodat ik zeker weet dat alles klopt, maar ook ritmisch helder en intuitief genoteerd staat. Want dat is het enige missende aspect in de bladmuziek die je op internet kan vinden; de ritmes en lengtes van akkoorden staan vaak niet aangegeven, omdat er vanuit wordt gegaan dat degene die het speelt het lied al zo goed kent dat ze dat vanzelf aanvoelen. Maar als je net begint weet je dat soort dingen juist niet zeker. Daarom geef ik in mijn ukulele bladmuziek heel helder aan hoe lang elk akkoord duurt, en je speelt dat dan meteen correct zonder dat je het liedje heel goed hoeft te kennen.

Een heel eerlijk antwoord: als je last hebt van je gewrichten, pezen of spieren, als je een vorm van artrose hebt of je handen en vingers minder makkelijk kan bewegen, dan is ukulele spelen lastiger. Je kan dan sneller pijn krijgen of gefrustreerd raken omdat bepaalde greepjes en bewegingen niet lukken. Maar dat is eigenlijk de enige beperking - het is niet een instrument waar je vroeg mee begonnen hoeft te zijn.

Er bestaat een soort mythe dat je een instrument alleen goed kan leren als je als kind begonnen bent, en eigenlijk klopt dat voor geen enkel instrument, maar al helemaal niet voor zo'n fijn toegankelijk instrument als de ukulele. Ik geef al meer dan vijftien jaar les en heb in mijn lespraktijk mensen begeleid tot een jaar of 75. Als je wat ouder bent kosten bepaalde aspecten gewoon iets meer tijd en geduld, maar het mooie is - dat heb je dan vaak ook. En de hersenworkout en de sociale connectie die je ervoor terugkrijgt zijn heel belonend. De meeste van mijn volwassen leerlingen zijn tussen de 30 en 55 en kunnen vanuit de basis die we samen leggen echt als een speer gaan.

Hoe lang het duurt voordat je echt liedjes kan spelen en zingen? Je begrijpt het natuurlijk al, dat hangt van een hoop dingen af. Maar uit mijn lespraktijk na vijftien jaar ervaring kan ik je wel een gemiddelde geven: een eerste liedje spélen kan vaak al binnen een uur. Erbij zingen is dan afhankelijk van hoe goed je het liedje al kende, hoe je het oefent en hoe vaak je kon oefenen - en dat kan dan zijn: meteen, binnen een paar dagen, of pas na een paar weken.

Want zingen en spelen tegelijk kan pas echt klikken als één van die twee aspecten gedachteloos gaat. Zolang de begeleiding heel moeilijk voelt en je de zang nog niet uit je hoofd kent, is het heel lastig die twee te combineren. Maar als je gedachteloos mee kan zingen kan je die combinatie veel eerder maken, en andersom: als je spel haast vanzelf gaat heb je ruimte om meer focus te geven aan het zingen.

We denken soms nog dat de enige manier om een instrument te leren bestaat uit uren per dag techniek-oefeningen doen. Maar als ervaren docent weet ik: niets is minder waar. Je kan soms heel lang oefenen zonder vooruit te komen, of elke dag even kort maar hele grote vooruitgang boeken.

Een paar keer per week 20-30 minuten, of elke dag 5-10 minuten - daar kan je hele mooie stappen mee maken, als je op de juiste manier oefent.

Die oefenmethode is de kern van hoe ik werk. Zorg dat je elk nieuw aspect eerst rustig de tijd geeft om op de juiste plek te landen, bouw stap voor stap op, en wissel de muzikale elementen af: het grote plaatje - de liedstructuur en het ritme - versus het detail van de grepen en de precisie. In mijn cursus Spelen én Zingen oefen je mee met video's die ik speciaal daarvoor maak. Dat activeert je spiegelneuronen, het deel van je brein dat leert door te kijken en na te doen, waardoor spelen en zingen sneller gaat klikken dan wanneer je het alleen uit een boekje zou leren.

Een fijne ukulele, tweedehands of nieuw, is een goeie start. Ik raad vaak aan eerst even om je heen te vragen of iemand er een te leen heeft, en als je de smaak te pakken hebt een eigen, echte, mooie te kopen. Als je speelt op een goed instrument (niet op zo'n speelgoedversie) klink je meteen veel beter en dan is spelen dus ook leuker en blijft het motiveren.

De beste plek in Nederland (wat mij betreft) voor mooie ukuleles is Ukuleleplein.nl onder de bezielde leiding van ukulele-kenner Menno, die alles ook handmatig naloopt en afstelt, en hele mooie en bijzondere instrumenten inkoopt.

Ook belangrijk: Een tuner app of een stemapparaatje (headstock tuner). Hoe je je ukulele stemt leg ik hier uit: De stemwijzer

Verder is het fijn (maar niet vanaf dag 1 noodzakelijk) om te hebben:

Een band op je ukulele

Een capo voor ukulele

Een draagtas

Een muziekstandaard

Een ukulele standaard of haak

Over al die onderdelen geef ik meer uitleg in het eerste hoofdstuk van mijn cursus (dat is vrij in te zien). Maar die hebben wat minder haast dan de ukulele en de tuner!

Alleen videolessen en oefenvideo's zijn niet voldoende als je op een gezonde en duurzame manier een instrument wil leren. Technisch is het heel lastig om te zien waar je zelf iets aan moet veranderen - je weet niet precies waar je op moet letten, en welke gewoontes op de lange termijn voor blessures of verkeerde timing gaan zorgen. Iemand die meekijkt kan dat wel zien, en je op tijd bijsturen voordat een verkeerde gewoonte ingesleten raakt.

Mijn privéleerlingen begeleid ik natuurlijk altijd in het echt, maar zij krijgen van mij ook oefenvideomateriaal en moeten alsnog regelmatig bijgestuurd. Dus de online cursus die ik heb gebouwd zit vol met contactmomenten, en ook 1:1 feedback, want ik weet hoe snel je in een gewoonte vervalt als je helemaal in je eentje aan het leren bent.

Hoe de persoonlijke feedback dan werkt in mijn online cursus Spelen én Zingen:

Op verschillende momenten tijdens de cursus - na hoofdstukken waar een belangrijke technische stap gezet is - vraag ik je een video van jezelf op te nemen waar jij en de ukulele goed in beeld zijn. Die video bekijk ik en binnen een aantal dagen krijg je daar uitgebreide feedback op van mij. Meestal is die feedback ook in de vorm van een video waarin ik je uitleg wat ik allemaal zie, wat je al op zak hebt, aan welke dingen je kan werken en op welke manier ik je adviseer dat op te pakken. In de praktijk kan het best gebeuren dat je me een video van 5 minuten stuurt en een antwoord van een kwartier krijgt.

Los van die 1:1 momenten kan je 24/7 je vragen stellen in mijn community, waar ook medecursisten klaarstaan met advies of gelijke ervaringen, en waar je andermans vragen kan terugzien. Daarnaast organiseer ik elke maand een online meeting waar vragen gesteld kunnen worden en ik persoonlijke en algemene feedback en oefentips geef.

Op YouTube zitten een aantal hele goede ukulele-spelers, soms zó goed dat ze vergeten zijn hoe het is om helemaal aan het begin te staan. Een YouTube-tutorial laat je een eindresultaat zien en vaak ook de losse elementen - dat is al ontzettend fijn. Maar wat er mist is iemand die je ook laat vertragen en met je mee-oefent op echt lagere tempo's. Dat is nodig om iets goed onder de knie te krijgen, maar daar is in zo'n video vaak geen tijd voor.

Wat ik ook vaker zie als blinde vlek bij (youtube) ukulele docenten: als je zelf al heel goed in iets bent, weet je soms niet meer hoe je iets wat je zelf zonder nadenken doet eigenlijk aan iemand leert die nog geen muziek droomt en ademt. Daarom leggen docenten soms de schuld bij de cursist - die zou geen ritmegevoel hebben of toondoof zijn - terwijl het de taak van de docent is om samen met de cursist dat ritmegevoel te ontwikkelen en het tonaal gehoor op te bouwen. Dus wat ze missen is een actieve lespraktijk, waardoor ze vaker in contact komen met leerlingen die op een andere plek in hun leerweg staan, allemaal weer wat anders nodig hebben - en de creativiteit om stof zó uit te leggen en aan te bieden dat het voor cursisten met allerlei verschillende bagages 'klikt' .

Dan mist er op YouTube ook vaak goed leesbare bladmuziek en een heldere leerweg. Als je via YouTube leert moet je zelf inschatten welke video of welk liedje jouw niveau is, en het is vaak lastig te zien waarom iets dan wel of niet lukt. Soms kan dat je frustreren of een verkeerde techniek laten aanleren omdat je instapt op een niveau dat niet bij je past.

En het belangrijkste: er kijkt niemand mee. Als je een instrument leert is het cruciaal dat er iemand is die meekijkt naar je technische ontwikkeling en je op tijd tips geeft, zodat je nog bij kan sturen in plaats van technieken verkeerd aan te leren.

Leren aan de hand van video's kan echt super nuttig zijn, maar een heldere leerweg en iemand die meekijkt naar je techniek zijn cruciaal voor je muzikale ontwikkeling.

Je zou zeggen van niet - maar dat is eigenlijk heel erg afhankelijk van de docent, en van de online cursus.

Als je een goede, creatieve docent hebt die scherp ziet waar je staat en wat je nodig hebt, liedjes aanpast naar jouw niveau en je uitdaagt in stapjes, dan is privéles sowieso beter. Maar de praktijk leert dat niet iedereen dat soort docenten tegenkomt. Vaak wordt er aan een basisaspect voorbijgegaan en houdt de leerling een gevoel van "ik heb gewoon geen ritmegevoel" of "ik kan niet zingen" - terwijl de docent de ontwikkeling van zang of ritme eigenlijk niet goed begeleid heeft.

Een online cursus die alleen bestaat uit video's waarin je het eindresultaat hoort, bladmuziek zonder maataanduiding, en waar niemand persoonlijk meekijkt - zo'n cursus zou ik links laten liggen. Dan kan je inderdaad net zo goed zelf dingen op YouTube gaan leren. (Over die maataanduiding: ritme- en maataanduiding zijn zo essentieel in het ontwikkelen van je ritmische basis, dat als je alleen tekstsheets met akkoorden door de tekst heen krijgt je eigenlijk niet vanaf de basis leert hoe het lied in elkaar zit. Je moet zelf al weten hoe lang een akkoord wordt aangehouden, want uit de tekst kan je dat niet opmaken. Precies voor diegenen die dat nog niet zelf aanvoelen maar wel willen ontwikkelen is er dan geen ruimte.)

Een goed opgebouwde online cursus waarbij iemand ook echt met je meekijkt om te zorgen dat je de techniek goed oppikt, met heldere bladmuziek met maataanduiding én met oefenvideo's - dat kan zéker op inhoud concurreren met privélessen, en is qua prijs natuurlijk écht veel aantrekkelijker. Want hetzelfde leren in privélessen kost je op z'n minst tien lessen van 45 minuten, en dat kost gemiddeld zo'n €550.

Zo'n cursus is precies wat ik heb geprobeerd te bouwen met Spelen én Zingen, op basis van de materialen die ik ontwikkelde in mijn vijftien jaar lesgeven, om te zorgen dat meer mensen op een toegankelijkere manier konden starten met de ukulele - en dit keer de techniek wél goed vanaf de basis opbouwend.